W 2015 roku pisałem o ekranie dotykowym 5" dla Banana Pi i PRO od LeMakera. Z tymi płytkami robiłem wtedy sporo: serwer BanaNAS i BanaNAS PRO z RAID-em, maszynę do gier, moduły I/O i sterowanie LN Digital przez WiringBP. Współpracowałem też z LeMakerem przy ich projektach. Potem firma się zamknęła, a płytki i ekrany wylądowały w szufladzie.
Impuls przyszedł na tegorocznej Jesieni Linuksowej. Byłem na prelekcji Karola Przybylskiego „Wprowadzenie do Devicetree, czyli jak wykryć sprzęt w Linuksie” i dopiero tam dobrze zrozumiałem, jak nowe jądra rozpoznają i obsługują urządzenia. Od razu pomyślałem o moich ekranach z szuflady: skoro wiem już, jak opisać sprzęt dla jądra, to może da się je uruchomić. Ekrany ruszyły, a reszta poszła w parze.
Mam ich sporo: kilka Banana Pro i kilka ekranów 5" i 7". Szkoda było, żeby leżały, więc postanowiłem je ożywić na współczesnym systemie. Z tego wyszły cztery rzeczy: działające ekrany w oficjalnym Armbianie, konsola do gier Arkada20, gotowy system dla drukarek 3D Bosman20 i odświeżone biblioteki GPIO (razem z następcą pigpio). Wszystko jest w jednym repozytorium: github.com/cyryllo/banana-a20.

Problem: stare ekrany, nowe jądro
Ekrany LeMakera działały tylko na starym jądrze 3.4 od Allwinnera. Ustawienia ekranu siedziały w pliku script.bin (zrobionym z pliku tekstowego fex), a dotyk obsługiwał osobny moduł ft5x_ts. Współczesne jądro (Armbian ma teraz 6.18) w ogóle tego pliku nie czyta. Na nowym systemie ekran po prostu był czarny.
Zamiast script.bin jądro używa dziś opisu sprzętu, czyli Device Tree (to właśnie temat prelekcji z Jesieni Linuksowej), i nakładek (overlay) dokładanych przy starcie. Przepisałem więc parametry z plików fex na nakładki dla trzech ekranów: 3,5", 5" (złącze RGB) i 7" (złącze LVDS). Po drodze wyszło kilka ciekawych problemów:
- Dotyk nie startował. Pierwsza transakcja na magistrali I2C po włączeniu zawsze kończy się błędem, a dopiero kolejna działa. Stary sterownik też miał z tym kłopot (pamiętam, że trzeba było ładować dotyk później). Teraz sterownik
edt-ft5x06w jądrze po prostu ponawia rozpoznanie układu raz i dotyk działa od razu po starcie. - Ekran migał przy podłączonym HDMI. LCD i HDMI w A20 korzystają z tego samego zegara (PLL3). Gdy HDMI przestawiało zegar na swoją częstotliwość, ekran LCD dostawał zły takt. Rozwiązanie bez łatania jądra: dobrać częstotliwość ekranu tak, żeby wychodziła z tego samego zegara co HDMI (29,7 MHz dla 5", osobny wariant 7" z 42,4 MHz) i ustawić HDMI na stałe na 1080p.
- Mój egzemplarz 5" ma pękniętą szybę dotyku w rogu. Obraz działa, a dotyk reaguje tylko na pasie u góry i przy prawej krawędzi. Sprawdziłem inną taśmę i drugą płytkę, wynik ten sam. Ten ekran zostanie więc ekranem bez dotyku do małej konsolki.
Ekrany LeMaker są w oficjalnym Armbianie
Na początku robiłem własne obrazy systemu. Potem postanowiłem zgłosić zmiany do samego Armbiana, żeby każdy mógł użyć ekranów bez moich obrazów. Wysłałem trzy poprawki (pull requesty) i wszystkie zostały przyjęte w listopadzie 2026:
- #11293 włącza w jądrze sterownik dotyku
edt-ft5x06, - #11294 dodaje ponowienie rozpoznania układu dotyku po starcie,
- #11296 dodaje nakładki dla ekranów 5" i 7" (także wariant 7" do pracy razem z HDMI).
Teraz w Armbianie dla Banana Pro (tam płytka nazywa się Banana Pi Pro) ekran włącza się jedną linijką w /boot/armbianEnv.txt:
overlays=lemaker-lcd7
albo lemaker-lcd5 dla ekranu 5". Do tego czasu w repozytorium są gotowe obrazy z pulpitem XFCE i w wersji minimalnej.
Arkada20: konsola do gier
W 2015 roku budowałem na Banana PRO maszynę do gier typu bartop i testowałem wtedy Lakkę. Wróciłem do tego pomysłu, bo ekrany 7" aż się proszą o mały automat, a 5" o przenośną konsolkę.

Gotowe systemy do retro gier (Lakka, Batocera i podobne) nie obsługują już procesora A20. Zrobiłem więc własny: Arkada20. To Armbian, który od razu po włączeniu uruchamia RetroArch na ekranie, bez pulpitu i bez logowania, tak jak Lakka.

Co jest w środku:
- RetroArch 1.20 skompilowany pod A20: obraz idzie prosto na ekran przez KMS i OpenGL ES na układzie graficznym Mali-400, bez X11. Wersja z Debiana nie miała obsługi dotyku ani Wi-Fi w menu, dlatego własna kompilacja.
- Dziewięć emulatorów skompilowanych pod procesor Cortex-A7: NES, SNES, Game Boy, Game Boy Advance, Mega Drive, Master System, Game Gear, PlayStation oraz automaty (MAME 2003-Plus i FBNeo).
- Wi-Fi ustawiane w menu padem, z klawiaturą ekranową albo zwykłą klawiaturą USB.
- Udziały sieciowe: gry wrzuca się z komputera do
\\arkada20\roms, każdy system do swojego katalogu, a lista gier sama się odświeża. - Restart i wyłączanie z menu, żeby nie wyrywać zasilania i nie psuć karty pamięci.
- Ponad 400 gotowych profili padów, a nieznany pad ustawia się w menu.
Przy okazji znalazłem w RetroArch błędy w obsłudze ekranów dotykowych, które są tam od 2023 roku: po puszczeniu palca menu dalej „widziało” wciśnięcie, a pozycja dotyku w ogóle nie docierała do menu. Poprawiłem je u siebie i zgłosiłem twórcom (#20060, #20061). Dotyk w menu na tych ekranach dalej jest kapryśny, bo układ dotyku zgłasza „duchy”, czyli dotknięcia, których nie było. Dlatego w Arkadzie20 jest domyślnie wyłączony, a konsolę obsługuje się padem lub joystickiem.
Obraz jest bez gier, trzeba wgrać własne. Pobieranie i opis: Arkada20 na GitHubie.
Bosman20: host drukarki 3D z ekranem dotykowym
Mam w warsztacie kilka drukarek 3D, a na dwóch z nich pracuje Klipper z Banana Pro jako komputerem sterującym. Instalowałem go ręcznie przez KIAUH i działa do dziś. Skoro ekrany LeMakera znów ruszyły, a płytek i ekranów mam więcej, postanowiłem zrobić z tego gotowy obraz systemu: nagrywasz na kartę, podłączasz drukarkę i drukujesz. Tak powstał Bosman20.

Dla tych, którzy nie znają Klippera: to oprogramowanie do drukarek 3D, w którym ciężkie obliczenia (planowanie ruchu, przyspieszenia) robi zwykły komputer z Linuksem, a płytka w drukarce tylko wykonuje polecenia. Dzięki temu nawet stara drukarka może drukować szybciej i dokładniej. Banana Pro jest do tego w sam raz.

Co jest w środku:
- Klipper i Moonraker (serwer, przez który z Klipperem rozmawiają inne programy),
- Mainsail, czyli obsługa drukarki w przeglądarce: wystarczy wpisać
bosman20.localna komputerze albo telefonie, - KlipperScreen na ekranie dotykowym 7": temperatury, ruch osi, start wydruku i ustawienie Wi-Fi palcem,
- kompilatory do zbudowania firmware Klippera dla płytki drukarki.
Wszystko jest zainstalowane przez KIAUH, dokładnie tak jak przy instalacji ręcznej, więc później aktualizuje się to normalnie, z Mainsaila albo z KIAUH.
Najwięcej zabawy było z budowaniem samego obrazu. Programy Klippera potrzebują pakietów Pythona, których dla 32-bitowego ARM-a często nie ma w gotowej postaci. Na płytce kompilują się w nieskończoność: sama instalacja KlipperScreen trwała u mnie ponad pół godziny, bo serwis z gotowymi pakietami dla ARM-a (piwheels) akurat zrywał połączenia. Dlatego obraz zawiera pakiety zbudowane wcześniej na komputerze, a na płytce nic się już nie kompiluje.
Przy testach wyszedł też ciekawy błąd: dotyk nie budził wygaszonego ekranu. KlipperScreen po godzinie bezczynności wyłącza ekran, a jądro odcinało wtedy zasilanie panelu. Układ dotyku jest zasilany z tej samej linii, więc razem z ekranem gasł też dotyk i nie było czym ekranu obudzić. Poprawka to jedna linijka w nakładce ekranu: dotyk dostaje informację, że korzysta z tego samego zasilania, i trzyma je włączone. Gaśnie tylko obraz i podświetlenie. Bosman20 ma ją już w środku, a w Armbianie została przyjęta jako czwarta poprawka (#11337).
Pobieranie i opis: Bosman20 na GitHubie.
GPIO: WiringBP i LMK.GPIO znowu działają
Banana Pro ma złącze 40 pinów jak Raspberry Pi. LeMaker przerobił kiedyś dla niego dwie popularne biblioteki: WiringPi (jako WiringBP, dla C i z poleceniem gpio) i RPi.GPIO (jako LMK.GPIO, dla Pythona). Kiedyś zgłaszałem do nich błędy, a w 2015 roku sterowałem przez WiringBP modułem LN Digital. Ostatnie zmiany w tych bibliotekach są z lat 2016-2017.
Okazało się, że po latach WiringBP dalej się kompiluje, a gpio readall pokazuje tabelę pinów. Sporo rzeczy było jednak zepsutych na nowym jądrze:
- przerwania trafiały w zły pin: stare jądro numerowało piny inaczej, więc zamiast pinu 11 biblioteka ustawiała pin od Ethernetu,
- funkcja przerwania wywoływała się w kółko, ponad ćwierć miliona razy na sekundę zamiast raz na zmianę stanu,
- I2C otwierało magistralę HDMI zamiast pinów 3 i 5,
- sprzętowy PWM gasił podświetlenie ekranu, bo zerował rejestry całego kontrolera PWM, a jeden z jego kanałów steruje podświetleniem LCD,
- LMK.GPIO nie rozpoznawał płytki i nie kompilował się z Pythonem 3.13.
Wszystko poprawiłem i sprawdziłem na płytce: miganie diodą, przycisk na przerwaniu, PWM, I2C. Przy okazji wyszła ciekawostka, o której warto wiedzieć: pin 40 na złączu włącza zasilanie 5 V dysku SATA. Ustawienie go jako zwykłego wyjścia i wpisanie zera odcina zasilanie dysku.
Zrobiłem też kolorową grafikę pinów w stylu tych dla Raspberry Pi. Każdy pin ma na niej wszystkie numery (fizyczny, nazwę w procesorze, numer w jądrze, numery WiringPi i BCM), domyślną funkcję w Armbianie i oznaczenie, czy obsługuje przerwania.

A co z pigpio?
Na Raspberry Pi bardzo lubiłem bibliotekę pigpio: PWM i serwa na dowolnym pinie, przebiegi z dokładnością do mikrosekund, sterowanie pinami przez sieć. Sprawdziłem, czy da się ją przenieść na Banana Pro, i niestety nie. Cała jej dokładność bierze się z kontrolera DMA w procesorze Raspberry Pi, który sam, bez udziału procesora, przełącza piny w odpowiednim rytmie. A20 nie ma niczego podobnego: jego DMA nie potrafi tak pracować, a GPIO nie ma osobnych rejestrów do ustawiania i zerowania pojedynczych pinów. Do tego pigpio nie jest już rozwijane (ostatnia wersja z 2021 roku) i nie działa nawet na Raspberry Pi 5.
Ta sama osoba, która stworzyła pigpio (joan2937), przygotowała jednak następcę: bibliotekę lg (lgpio i rgpio), która korzysta tylko ze standardowego interfejsu Linuksa, więc działa na każdej płytce. Ma prawie te same możliwości: programowy PWM i serwa na dowolnym pinie, powiadomienia o zmianach stanu z dokładnym czasem z jądra i sterowanie pinami z innego komputera przez sieć (jak pigpiod). Skompilowałem ją na Banana Pro i sprawdziłem pomiarami. Wyszedł jeden błąd: numer pinu w powiadomieniach mieścił się tylko w jednym bajcie (0-255), a A20 ma 288 linii GPIO i większość pinów złącza ma numery powyżej 255. Poprawiłem to i zgłosiłem w repozytorium lg.
Trzeba tylko pamiętać, że PWM i serwa są tu taktowane programowo. Na nieobciążonej płytce serwo ustawione na 1500 µs dostaje 1505-1533 µs, a to w zupełności wystarcza. Gdy jednak obok działa RetroArch z grą, impulsy skaczą od ok. 1420 do 1820 µs i serwo zaczyna drgać. Do dokładnych sygnałów lepszy jest sprzętowy PWM (na złączu jest jeden kanał, pin 12) albo płytka PCA9685 na I2C.
Do tego pełna dokumentacja z przykładami w C, Pythonie i dla standardowych narzędzi Linuksa (libgpiod), po angielsku i po polsku: GPIO na GitHubie.
Jak to robiłem
Przy tym projekcie wspomagałem się AI (Claude Code), głównie do analizy i pomocy przy pracy. Asystent przekopywał źródła jądra, Armbiana i RetroArch w poszukiwaniu przyczyn błędów, pomagał pisać poprawki i dokumentację oraz budował obrazy systemu. Ja testowałem wszystko na prawdziwym sprzęcie i decydowałem, co i jak robimy dalej. Przy takim projekcie to dobry podział: najwięcej czasu zajmuje szukanie, dlaczego coś nie działa, a ostatnie słowo i tak ma płytka na biurku.
Co dalej
Najbliższy plan to zbudowanie z tego prawdziwego sprzętu: automatów do gier z ekranami 7" (jak mój bartop z 2015 roku, tylko z nowym systemem) i przenośnej konsolki z ekranem 5". Płytek i ekranów mam wystarczająco, a w warsztacie czekają drukarki 3D, frezarka CNC i laser, więc będzie czym wyciąć i wydrukować obudowy, panele z przyciskami i uchwyty. Pokażę to w kolejnych wpisach, razem ze świeżymi zdjęciami.
Poza tym:
- Test Arkady20 na ekranie 5", zanim powstanie obudowa konsolki.
- Myślałem też o powrocie do BanaNAS-a, ale na OpenMediaVault, jak kiedyś, obecnie nie ma szans. OpenMediaVault 8 (na Debianie 13) wydawany jest już tylko dla 64-bitowych procesorów (amd64 i arm64), a Banana Pro ma 32-bitowy ARM. Ostatnia wersja dla 32-bitowego ARM-a, OpenMediaVault 7, przestała dostawać poprawki w połowie 2026 roku. Sama płytka dalej by się nadała: złącze SATA i obsługa rozdzielaczy SATA są w jądrze, więc prosty NAS na Sambie z lekkim panelem w przeglądarce (np. Cockpit) jest możliwy. Na razie odkładam to na później.
Jeśli też masz w szufladzie Banana Pi albo Pro i ekrany LeMakera, to teraz da się je łatwo uruchomić. Wszystko jest w repozytorium banana-a20.
