Banana Pro po latach: ekrany LeMaker w Armbianie, Arkada20, Bosman20 i GPIO

W 2015 roku pisałem o ekranie dotykowym 5" dla Banana Pi i PRO od LeMakera. Z tymi płytkami robiłem wtedy sporo: serwer BanaNAS i BanaNAS PRO z RAID-em, maszynę do gier, moduły I/O i sterowanie LN Digital przez WiringBP. Współpracowałem też z LeMakerem przy ich projektach. Potem firma się zamknęła, a płytki i ekrany wylądowały w szufladzie.

Impuls przyszedł na tegorocznej Jesieni Linuksowej. Byłem na prelekcji Karola Przybylskiego „Wprowadzenie do Devicetree, czyli jak wykryć sprzęt w Linuksie” i dopiero tam dobrze zrozumiałem, jak nowe jądra rozpoznają i obsługują urządzenia. Od razu pomyślałem o moich ekranach z szuflady: skoro wiem już, jak opisać sprzęt dla jądra, to może da się je uruchomić. Ekrany ruszyły, a reszta poszła w parze.

Mam ich sporo: kilka Banana Pro i kilka ekranów 5" i 7". Szkoda było, żeby leżały, więc postanowiłem je ożywić na współczesnym systemie. Z tego wyszły cztery rzeczy: działające ekrany w oficjalnym Armbianie, konsola do gier Arkada20, gotowy system dla drukarek 3D Bosman20 i odświeżone biblioteki GPIO (razem z następcą pigpio). Wszystko jest w jednym repozytorium: github.com/cyryllo/banana-a20.

Ekran 5" LeMakera i Banana Pro, zaraz po rozpakowaniu
Ekran 5" LeMakera i Banana Pro po rozpakowaniu, 2015 rok. Fot. Cyryl Sochacki

Problem: stare ekrany, nowe jądro

Ekrany LeMakera działały tylko na starym jądrze 3.4 od Allwinnera. Ustawienia ekranu siedziały w pliku script.bin (zrobionym z pliku tekstowego fex), a dotyk obsługiwał osobny moduł ft5x_ts. Współczesne jądro (Armbian ma teraz 6.18) w ogóle tego pliku nie czyta. Na nowym systemie ekran po prostu był czarny.

Zamiast script.bin jądro używa dziś opisu sprzętu, czyli Device Tree (to właśnie temat prelekcji z Jesieni Linuksowej), i nakładek (overlay) dokładanych przy starcie. Przepisałem więc parametry z plików fex na nakładki dla trzech ekranów: 3,5", 5" (złącze RGB) i 7" (złącze LVDS). Po drodze wyszło kilka ciekawych problemów:

Ekrany LeMaker są w oficjalnym Armbianie

Na początku robiłem własne obrazy systemu. Potem postanowiłem zgłosić zmiany do samego Armbiana, żeby każdy mógł użyć ekranów bez moich obrazów. Wysłałem trzy poprawki (pull requesty) i wszystkie zostały przyjęte w listopadzie 2026:

Teraz w Armbianie dla Banana Pro (tam płytka nazywa się Banana Pi Pro) ekran włącza się jedną linijką w /boot/armbianEnv.txt:

overlays=lemaker-lcd7

albo lemaker-lcd5 dla ekranu 5". Do tego czasu w repozytorium są gotowe obrazy z pulpitem XFCE i w wersji minimalnej.

Wskazówka: Wszystko działa też na zwykłym Banana Pi (bez „Pro”), które ma to samo złącze ekranu.

Arkada20: konsola do gier

W 2015 roku budowałem na Banana PRO maszynę do gier typu bartop i testowałem wtedy Lakkę. Wróciłem do tego pomysłu, bo ekrany 7" aż się proszą o mały automat, a 5" o przenośną konsolkę.

Testy maszyny do gier na Banana PRO w 2015 roku
Tak to wyglądało w 2015 roku: joystick, przyciski arcade, Banana PRO i ekran 7" z Super Mario World. Fot. Cyryl Sochacki

Gotowe systemy do retro gier (Lakka, Batocera i podobne) nie obsługują już procesora A20. Zrobiłem więc własny: Arkada20. To Armbian, który od razu po włączeniu uruchamia RetroArch na ekranie, bez pulpitu i bez logowania, tak jak Lakka.

Logo Arkada20
Logo Arkada20, litery narysowane z pikseli

Co jest w środku:

Przy okazji znalazłem w RetroArch błędy w obsłudze ekranów dotykowych, które są tam od 2023 roku: po puszczeniu palca menu dalej „widziało” wciśnięcie, a pozycja dotyku w ogóle nie docierała do menu. Poprawiłem je u siebie i zgłosiłem twórcom (#20060, #20061). Dotyk w menu na tych ekranach dalej jest kapryśny, bo układ dotyku zgłasza „duchy”, czyli dotknięcia, których nie było. Dlatego w Arkadzie20 jest domyślnie wyłączony, a konsolę obsługuje się padem lub joystickiem.

Obraz jest bez gier, trzeba wgrać własne. Pobieranie i opis: Arkada20 na GitHubie.

Bosman20: host drukarki 3D z ekranem dotykowym

Mam w warsztacie kilka drukarek 3D, a na dwóch z nich pracuje Klipper z Banana Pro jako komputerem sterującym. Instalowałem go ręcznie przez KIAUH i działa do dziś. Skoro ekrany LeMakera znów ruszyły, a płytek i ekranów mam więcej, postanowiłem zrobić z tego gotowy obraz systemu: nagrywasz na kartę, podłączasz drukarkę i drukujesz. Tak powstał Bosman20.

Logo Bosman20
Logo Bosman20: układ A20 ze sterem okrętowym, w środku dysza drukarki, pod nią warstwy wydruku

Dla tych, którzy nie znają Klippera: to oprogramowanie do drukarek 3D, w którym ciężkie obliczenia (planowanie ruchu, przyspieszenia) robi zwykły komputer z Linuksem, a płytka w drukarce tylko wykonuje polecenia. Dzięki temu nawet stara drukarka może drukować szybciej i dokładniej. Banana Pro jest do tego w sam raz.

Schemat połączeń Bosman20
Jak to działa: drukarka przez USB do Banana Pro, KlipperScreen na ekranie 7", Mainsail w przeglądarce przez Wi-Fi. Grafika poglądowa

Co jest w środku:

Wszystko jest zainstalowane przez KIAUH, dokładnie tak jak przy instalacji ręcznej, więc później aktualizuje się to normalnie, z Mainsaila albo z KIAUH.

Najwięcej zabawy było z budowaniem samego obrazu. Programy Klippera potrzebują pakietów Pythona, których dla 32-bitowego ARM-a często nie ma w gotowej postaci. Na płytce kompilują się w nieskończoność: sama instalacja KlipperScreen trwała u mnie ponad pół godziny, bo serwis z gotowymi pakietami dla ARM-a (piwheels) akurat zrywał połączenia. Dlatego obraz zawiera pakiety zbudowane wcześniej na komputerze, a na płytce nic się już nie kompiluje.

Przy testach wyszedł też ciekawy błąd: dotyk nie budził wygaszonego ekranu. KlipperScreen po godzinie bezczynności wyłącza ekran, a jądro odcinało wtedy zasilanie panelu. Układ dotyku jest zasilany z tej samej linii, więc razem z ekranem gasł też dotyk i nie było czym ekranu obudzić. Poprawka to jedna linijka w nakładce ekranu: dotyk dostaje informację, że korzysta z tego samego zasilania, i trzyma je włączone. Gaśnie tylko obraz i podświetlenie. Bosman20 ma ją już w środku, a w Armbianie została przyjęta jako czwarta poprawka (#11337).

Pobieranie i opis: Bosman20 na GitHubie.

GPIO: WiringBP i LMK.GPIO znowu działają

Banana Pro ma złącze 40 pinów jak Raspberry Pi. LeMaker przerobił kiedyś dla niego dwie popularne biblioteki: WiringPi (jako WiringBP, dla C i z poleceniem gpio) i RPi.GPIO (jako LMK.GPIO, dla Pythona). Kiedyś zgłaszałem do nich błędy, a w 2015 roku sterowałem przez WiringBP modułem LN Digital. Ostatnie zmiany w tych bibliotekach są z lat 2016-2017.

Okazało się, że po latach WiringBP dalej się kompiluje, a gpio readall pokazuje tabelę pinów. Sporo rzeczy było jednak zepsutych na nowym jądrze:

Wszystko poprawiłem i sprawdziłem na płytce: miganie diodą, przycisk na przerwaniu, PWM, I2C. Przy okazji wyszła ciekawostka, o której warto wiedzieć: pin 40 na złączu włącza zasilanie 5 V dysku SATA. Ustawienie go jako zwykłego wyjścia i wpisanie zera odcina zasilanie dysku.

Zrobiłem też kolorową grafikę pinów w stylu tych dla Raspberry Pi. Każdy pin ma na niej wszystkie numery (fizyczny, nazwę w procesorze, numer w jądrze, numery WiringPi i BCM), domyślną funkcję w Armbianie i oznaczenie, czy obsługuje przerwania.

Grafika pinów złącza 40-pin Banana Pro
Złącze 40 pinów Banana Pro z numerami dla wszystkich bibliotek. Grafika z repozytorium banana-a20

A co z pigpio?

Na Raspberry Pi bardzo lubiłem bibliotekę pigpio: PWM i serwa na dowolnym pinie, przebiegi z dokładnością do mikrosekund, sterowanie pinami przez sieć. Sprawdziłem, czy da się ją przenieść na Banana Pro, i niestety nie. Cała jej dokładność bierze się z kontrolera DMA w procesorze Raspberry Pi, który sam, bez udziału procesora, przełącza piny w odpowiednim rytmie. A20 nie ma niczego podobnego: jego DMA nie potrafi tak pracować, a GPIO nie ma osobnych rejestrów do ustawiania i zerowania pojedynczych pinów. Do tego pigpio nie jest już rozwijane (ostatnia wersja z 2021 roku) i nie działa nawet na Raspberry Pi 5.

Ta sama osoba, która stworzyła pigpio (joan2937), przygotowała jednak następcę: bibliotekę lg (lgpio i rgpio), która korzysta tylko ze standardowego interfejsu Linuksa, więc działa na każdej płytce. Ma prawie te same możliwości: programowy PWM i serwa na dowolnym pinie, powiadomienia o zmianach stanu z dokładnym czasem z jądra i sterowanie pinami z innego komputera przez sieć (jak pigpiod). Skompilowałem ją na Banana Pro i sprawdziłem pomiarami. Wyszedł jeden błąd: numer pinu w powiadomieniach mieścił się tylko w jednym bajcie (0-255), a A20 ma 288 linii GPIO i większość pinów złącza ma numery powyżej 255. Poprawiłem to i zgłosiłem w repozytorium lg.

Trzeba tylko pamiętać, że PWM i serwa są tu taktowane programowo. Na nieobciążonej płytce serwo ustawione na 1500 µs dostaje 1505-1533 µs, a to w zupełności wystarcza. Gdy jednak obok działa RetroArch z grą, impulsy skaczą od ok. 1420 do 1820 µs i serwo zaczyna drgać. Do dokładnych sygnałów lepszy jest sprzętowy PWM (na złączu jest jeden kanał, pin 12) albo płytka PCA9685 na I2C.

Do tego pełna dokumentacja z przykładami w C, Pythonie i dla standardowych narzędzi Linuksa (libgpiod), po angielsku i po polsku: GPIO na GitHubie.

Jak to robiłem

Przy tym projekcie wspomagałem się AI (Claude Code), głównie do analizy i pomocy przy pracy. Asystent przekopywał źródła jądra, Armbiana i RetroArch w poszukiwaniu przyczyn błędów, pomagał pisać poprawki i dokumentację oraz budował obrazy systemu. Ja testowałem wszystko na prawdziwym sprzęcie i decydowałem, co i jak robimy dalej. Przy takim projekcie to dobry podział: najwięcej czasu zajmuje szukanie, dlaczego coś nie działa, a ostatnie słowo i tak ma płytka na biurku.

Co dalej

Najbliższy plan to zbudowanie z tego prawdziwego sprzętu: automatów do gier z ekranami 7" (jak mój bartop z 2015 roku, tylko z nowym systemem) i przenośnej konsolki z ekranem 5". Płytek i ekranów mam wystarczająco, a w warsztacie czekają drukarki 3D, frezarka CNC i laser, więc będzie czym wyciąć i wydrukować obudowy, panele z przyciskami i uchwyty. Pokażę to w kolejnych wpisach, razem ze świeżymi zdjęciami.

Poza tym:

Jeśli też masz w szufladzie Banana Pi albo Pro i ekrany LeMakera, to teraz da się je łatwo uruchomić. Wszystko jest w repozytorium banana-a20.